نفقه چیست؟ نفقه زن و فرزند چقدر است؟

دانستنی های نفقه

نفقه

طبق قانون مدنی نفقه به معنی تامین نیازهای متعارف و متناسب زندگی است؛ بنابراین فراهم نمودن مسکن و اثاث آن، خوراک، پوشاک، هزینه درمان و بهداشت و … از مصادیق نفقه است که در خصوص پرداخت آن به همسر باید شأن زن رعایت شود؛ به عنوان مثال نفقه­ای که به خانم دارای تحصیلات عالیه و از خانواده مرفه تعلق می­گیرد بیش­تراز خانمی است که تحصیلات پایین تری دارد و یا از خانواده­ای با سطح متوسط است.

فقط در ازدواج دائم ، در صورت تمکین از شوهر به زن نفقه تعلق میگیرد.زن در ازدواج موقت مستحق نفقه نخواهد بود مگر ضمن عقد موقت پرداخت نفقه از جانب شوهر شرط شده باشد.

تمکین به معنی رفع نیاز و خواسته های مشروع شوهر توسط زن است یکی از مصادیق تمکین، زندگی در منزل مشترک است.حال زنی که بدون رضایت شوهر یا حکم دادگاه منزل مشترک را ترک کند مستحق نفقه نخواهد بود.

مصادیق دیگر تمکین حسن معاشرت و خوش رفتاری است در موردی که زن بدون دلیل موجه این موارد را انجام ندهد ناشزه محسوب می شود که در این صورت نه تنها مرد ملزم به پرداخت نفقه او نیست بلکه می تواند به این دلیل در خواست طلاق یا ازدواج مجدد کند.

با این وجود گاهی زن بخاطر ترس از آسیب های بدنی، مالی یا شرافتی نمی تواند به زندگی مشترک در یک منزل با شوهر ادامه دهد در این شرایط او می تواند با موافقت دادگاه در منزل امنی جدای از شوهرزندگی کند و در این مورد شوهر همچنان مجبور به پرداخت نفقه است.

در آخر ذکر این نکته لازم است که زنان شاغل هم مستحق دریافت نفقه هستند و داشتن درآمد مستقل، شوهر را معاف از پرداخت نفقه نمی کند.ولی شغل زن باید در شان و مناسب باشد وگرنه شوهر می تواند مانع انجام کار او شود.

 

نفقه در زمان عقد

در مدت عقد شوهر ملزم به پرداخت نفقه نیست ولی اگر مرد هیچ اقدامی برای عروسی و آغاز زندگی مشترک نکند و زن را بلاتکلیف بگذارد زن می تواند نفقه خود را مطالبه کند.

زوجه برای اثبات ادعای خود و گرفتن نفقه باید به دادگاه محل سکونت خود مراجعه و3برگه اظهارنامه پر کند مبنی بر اعلام آمادگی خود برای آغاز زندگی مشترک؛ همچنین می تواند برای اثبات ادعای خود استشهادیه تنظیم کند.

گاهی زنان تمکین کردن را منوط به پرداخت مهریه می کنند.و ازونجایی که مهریه حق قانونی زن است قانون به او حق اینکار(حق حبس) را داده است پس شوهر به این بهانه نمی تواند از پرداخت مهریه امتناع کند.

 

نفقه بعد از طلاق

معمولا بعد از طلاق نفقه ای به زوجه تعلق نمی گیرد مگر در موارد استثنا:

  • طلاق رجعی(طلاقی که در مدت عده شوهر حق رجوع به زن را دارد) در این نوع طلاق تا پایان عده شوهر ملزم به پرداخت نفقه است.
  • زمانی که زن باردار است بعد از طلاق تا زمان زایمان به او نفقه تعلق می گیرد.

مورد دیگر مربوط به زمان فوت شوهر است، مردی که فوت کرده است تا پایان عده ی وفات به همسرش نفقه تعلق می گیرد.اگر شوهر اموالی داشته باشد از اموال خودش نفقه پرداخت می شود اگر شوهر اموالی نداشته باشد نفقه را خویشان او پرداخت می کنند.

 

نحوه محاسبه نفقه زن

تعیین میزان نفقه به عهده ی کارشناسان رسمی دادگستری است. کارشناس با توجه به عوامل مختلف از جمله نیازهای زوجه و شان او و همچنین با در نظر گرفتن شرایط زمانی و مکانی، مبلغ نفقه زوجه را تعیین می کند.

قانون برای طرفین 7روز مهلت اعتراض به نظر کارشناس را در نظر گرفته است.در صورت اعتراض به نظر کارشناس اینبار مبلغ نفقه را هیئت سه نفره کارشناسان نفقه تعیین می کنند.

 

ضمانت اجرای نپرداختن نفقه

اگر با وجود تمکین کردن زن از شوهر باز هم او از پرداخت نفقه خودداری کند زن از دو طریق میتواند شوهر را ملزم به پرداخت نفقه کند.

راه حل اول این است که از طریق دادگاه خانواده داد خواست محکومیت شوهر به پرداخت نفقه را مطرح کند.

در این صورت اگر دادگاه پس از رسیدگی حکم به محکومیت شوهر صادر کند اما او همچنان ناتوان از پرداخت نفقه باشد زن می تواند درخواست طلاق کند.

راه حل دوم شکایت کیفری است از آنجایی که در قانون مجازات اسلامی نپرداختن نفقه جرم محسوب می شود زن می تواند با مراجعه به دادسرا تعقیب جزایی شوهر را تقاضا کند در این صورت اگر ثابت شود شوهر نفقه زن را پرداخت نمی کرده است علاوه بر محکومیت به پرداخت نفقه به مجازات مقرر در قانون هم محکوم می شود.

(((بین خویشان واجب النفقه “زن” تنها کسی که میتواند نفقه گذشته خود را نیز مطالبه کند.)))

 

نفقه فرزندان

فرزندان پسر تا پایان تحصیلات  و فرزندان دختر تا زمان انتخاب همسر مستحق نفقه خواهند بود.

پرداخت نفقه فرزندان به ترتیب به عهده پدر، جد پدری، مادرو بعداز مادر هم به عهده اجداد پدری و مادری خواهد بود.

میزان نفقه فرزند را هم کارشناس دادگاه با بررسی توان مالی پدر،شرایط و محل زندگی خانواده مشخص می کند.

فرزندان نمیتوانند نفقه ی گذشته ی خود را مطالبه کنند.

اگر پدری با وجود امکانات مالی و اموال در پرداخت نفقه فرزندان خود کوتاهی کند.فرزندان یا سرپرست آنان می توانند با شکایت کیفری نه تنها اورا ملزم به پرداخت نفقه کنند بلکه در مواردی حتی اموالش را توقیف کنند.

طبق قانون مدنی نفقه ، به معنای تامین نیازهای متعارف و متناسب زندگی است؛ بنابراین فراهم نمودن مسکن و اثاث آن، خوراک، پوشاک، هزینه درمان و بهداشت و … از مصادیق نفقه است که در خصوص پرداخت آن به همسر باید شأن زن عایت شود؛ به عنوان مثال نفقه­ای که به خانم دارای تحصیلات عالیه و از خانواده مرفه تعلق می­گیرد بیش­تر از خانمی است که تحصیلات پایین­تری دارد و یا از خانواده­ای با سطح متوسط است.

 

وکیل خانواده حقوق

 

بنابراین طرفین تنها در صورتی مجاز به اخذ گواهی عدم انجام تعهد یا به تعبیر عرفی آن گواهی عدم حضور هستند که اولاً تاریخ حضور و دوماً آدرس دفترخانه به صراحت معلوم باشد؛ بنابراین چنان­چه در موارد مذکور به توافق قبلی نرسیده­اند، پیشنهاد می­شود از طریق ارسال اظهارنامه مراتب به اطلاع طرف مقابل برسد تا در صورت عدم حضور، شخص بتواند نسبت به اخذ گواهی اقدام نماید.

اما فایده اخذ گواهی مذکور، به این مهم برمی­گردد که عدم انجام تعهد طرف مقابل، حضور متقاضی و فراهم بودن شرایط اجرای تعهد از سوی ایشان، توسط یک مقام رسمی گزارش می­شود و می­ توان به عنوان دلیل محکمه پسند و متقن جهت مطالبه خسارت یا الزام به تنظیم سند رسمی استفاده کرد.

سوالات از وکیل و مشاوره حقوقی نفقه

برای تکلیف شوهر به پرداخت نفقه، چه شرط یا شرایطی لازم است؟

تنها شرط لازم برای تکلیف شوهر به پرداخت نفقه، تمکین زن است اما مراد از تمکین، زندگی با شوهر، همکاری در اداره خانواده و رفع نیاز جنسی ایشان است.

اما چنان­چه زن، به علت شرعی و قانونی همچون ترس از به خطر افتادن سلامت جسمی یا روحی از تمکین امتناع کند همچنان مستحق دریافت نفقه است.

آیا در ازدواج موقت نیز، به زن نفقه تعلق می­گیرد؟

نفقه از آثار ازدواج دایم است و به حکم قانون، بی آن که نیاز به توافق باشد، ایجاد می­شود. اما در عقد موقت این تکلیف وجود ندارد مگر آن­که شرط شود یا عقد مبتنی بر آن واقع شود.

ضمانت اجرای عدم پرداخت نفقه همسر چیست؟

پرداخت نفقه، حاوی دو ضمانت اجرای کیفری و حقوقی است. زوجه با استناد به عدم پرداخت نفقه به مدت شش ماه می­تواند برنده دعوای طلاق باشد و چنان­چه زوج علی­رغم استطاعت مالی و تمکین زن از پرداخت نفقه امتناع کند به حبس محکوم می­شود و یا دست کم با اقامه دعوای حقوقی نفقه، اموال همسرش را به عنوان بدهکار جلب کند یا اموالش را توقیف نماید.

آیا زوجین می­توانند توافق کنند که نفقه در مدت طولانی، به میزانی ثابت باشد؟

اگر بعد از مدتی، مقدار توافق شده تکافو رفع احتیاجات را نکند این توافق باطل است؛ زیرا قواعد مربوط به نفقه اًمری بوده و هر شرطی که منجر به از بین رفتن فلسفه وجودی آن – تامین معاش- بشود، فاقد هرگونه اثر حقوقی است.

آیا زن می­تواند مخارج روزهای گذشته را که شوهر پرداخت نکرده و او از پس انداز خود خرج نموده طلب کند؟

از میان افراد واجب النفقه، تنها زن می­تواند نفقه ایام گذشته خود را مطالبه کند. البته باید توجه داشت طرح شکایت کیفری در این فرض منتفی خواهد بود؛ زیرا جرم عدم پرداخت نفقه ناظر به زمان حال است.

اگر خانمی منزل شوهرش را بدون اجازه او ترک کرده باشد می­تواند برای مطالبه نفقه فرزندش اقدام کند؟

عدم پرداخت نفقه به زوجه ولو با عذر قانونی، مانع پرداخت نفقه به فرزند نیست پس چنان­چه فرزند بالغ نباشد مادر به عنوان قیم اتفاقی می­تواند برای مطالبه نفقه فرزندش شکایت کند.

اگر زن حق نفقه خود را اسقاط کند و بعد پشیمان شود، آیا می­تواند آن را مطالبه کند؟

بله می­تواند، همان طور که در بالا اشاره شد قواعد نفقه، به موجب قانون به اراده طرفین تحمیل می­شوند و شرط خلاف آن پذیرفته نمی­شود.

آیا پدر هم می­تواند از فرزندان خود نفقه مطالبه کند؟

بله اگر پدر ندار باشد و نتواند به وسیله اشتغال به شغلی تامین معاش کند و فرزندانش متمکن باشند می­تواند از آن­ها نفقه بخواهد.

اگر زوج حاضر به پرداخت نفقه نباشد و بستگان زن به او وجهی پرداخت نمایند بعداً می­توانند آن را مطالبه کنند؟

شوهر مکلف به پرداخت نفقه است اما عدم پرداخت نفقه از سوی وی، موجبی برای تجویز قرض با حق رجوع به شوهر نیست و تنها راه قانونی رجوع به مرد، این است که بستگان زن، برای پرداخت نفقه به ایشان، از دادگاه اجازه قرض بگیرند.

نمونه رای دادگاه

مقالات مرتبط